Wat is schizofrenie?

Schizofrenie is een ernstige ziekte. Eén op de 125 mensen krijgt het. Per jaar wordt het bij zo’n 3.000 mensen vastgesteld. Wie met schizofrenie te maken krijgt, merkt dat zijn of haar hele bestaan op de kop wordt gezet. Familie, vrienden en collega’s zien dat hun relatie tot de persoon met schizofrenie ingrijpend verandert. Schizofrenie is niet te genezen. Schizofrenie leren accepteren is wel de grootste uitdaging. Niet alleen door de zieke zelf, maar ook door de omgeving. Ook met schizofrenie heeft het leven inhoud en zin, al gaat het dwars tegen de heersende moraal in dat alleen wie gezond is, mee mag doen.

Wat is schizofrenie niet?
Schizofrenie betekent niet dat je een gespleten geest hebt, zodat je uit meerdere persoonlijkheden zou bestaan. Dit hardnekkige misverstand vindt zijn oorsprong in het woord schizofrenie zelf, een verzonnen Grieks woord. De Zwitserse psychiater Bleuler schreef in 1911 een leerboek over de klachten van een ziektebeeld wat tot dat toe ‘vroegtijdige dementie’ werd genoemd. Hij gaf er een nieuwe naam aan door de Griekse woorden voor ‘splijten’ en ‘verstand’ samen te voegen tot het gekunstelde woord schizofrenie.
Het woord schizofrenie duikt steeds vaker op in het gewone spraakgebruik, om iets totaal anders aan te duiden, zoals besluiteloosheid. (‘Ik voel mij een beetje schizofreen over die beslissing’). Dit is een vorm van taalvervuiling.

Wat is schizofrenie wel?
Schizofrenie is een verzamelnaam voor meerdere ziektebeelden. Een verwarde zwerver kan schizofrenie hebben, maar evengoed de persoon die tot dan toe functioneerde in gezin, baan en maatschappij, maar bij wie het gewone leven langzaamaan verdampt is in een stil en teruggetrokken bestaan.
Schizofrenie is vooral te herkennen aan de positieve en negatieve symptomen. Positief: dat wat er wel is en niet zou moeten zijn. Hiermee worden psychosen bedoeld.
Negatief: dat wat er niet is en wel zou moeten zijn. Dit duidt op gebrek aan vaardigheden in de omgang met de ander en in de communicatie. Ook een belangrijke aanwijzing is desorganisatie: het gedrag is verstoord in praten, denken en emoties. Tenslotte kan de stemming (affectiviteit) verstoord zijn.
Niet iedereen die schizofrenie heeft, krijgt psychoses. Vooral mensen met de zgn. negatieve klachten hoeven geen psychose te krijgen. Zij zijn mensen bij wie het leven sluipenderwijs verschraalt.

Wat is een psychose?
Wanneer je in een andere werkelijkheid raakt, die alleen voor jou echt en authentiek is. Er is geen sprake van ‘alsof’, je beleeft het werkelijk zo. Er zijn wanen en hallucinaties. Bij wanen is er een stoornis in het denken. Je krijgt overtuigingen die niet kloppen met de werkelijkheid. Bij een hallucinatie verandert je waarneming. Zo zie je dingen die er niet zijn, of hoor je stemmen en geluiden die niet bestaan. Ook kun je dingen voelen die er niet zijn, of proeven, of ruiken. Hallucinaties met ogen en oren komen het meest voor. Bevelshallucinaties kunnen heel angstaanjagend zijn. Zij geven soms ‘opdracht’ tot zelfmoord, of brandstichting, of vloeken.
Een psychose kan een paar uur aanhouden, of een dag, of een paar weken. Sommige duren een leven lang. Vooral een eerste psychose kan lastig vast te stellen zijn, omdat de omgeving aanvankelijk niet begrijpt dat je in een andere werkelijkheid bent en probeert met argumenten jou op andere gedachten te brengen. Het begin van een psychose is vooral slecht herkenbaar als het sluipenderwijs ontstaat.