Zorgaanbod bij Eleos

Richtlijn
De richtlijn voor de behandeling van angststoornissen schrijft wat betreft de meeste angststoornissen het volgende voor: wanneer er naast angst sprake is van ernstige depressiviteit dient te worden gestart met farmacotherapie (medicijnen). Wanneer er geen sprake is van ernstige depressie kan in overleg met de angstpatiënt gekozen worden voor farmacotherapie of gedragstherapie (met een lichte voorkeur voor de laatste). Wanneer de ene therapie onvoldoende resultaat heeft, wordt deze gecombineerd met de andere. In de richtlijn wordt geadviseerd bij gedragstherapie te starten met ‘exposure’ en ‘responspreventie’ en dat bij onvoldoende resultaat te combineren met cognitieve therapie. Let wel: voor een specifieke angststoornis kan de richtlijn soms iets anders voorschrijven. Wanneer er sprake is van PTSS is de behandeling van eerste keus bijvoorbeeld gedragstherapie, waarin iemand imaginair aan het trauma wordt blootgesteld, of EMDR.

Psychofarmaca
De meeste antidepressiva hebben een mogelijk gunstig effect op angststoornissen. Niet alle middelen zijn voor deze stoornissen ook geregistreerd. Dat gebeurt pas wanneer wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het betreffende geneesmiddel bij voldoende mensen met die bepaalde ziekte voldoende effect heeft.
Soms wordt ook angstdempende medicatie voorgeschreven, de zogenaamde tranquillizers, vaak benzodiazepines (denk aan oxazepam, diazepam, temazepam). Hoe verleidelijk ook, dit zijn meestal geen middelen voor langdurig gebruik, vanwege hun mogelijk verslavende werking. Iemand heeft dan steeds meer nodig om hetzelfde effect te bereiken. Er kan zich een zodanige verslaving ontwikkelen dat een opname nodig is om iemand van zo’n middel af te helpen.
Ga nooit zelf dokteren. Probeer ook niet door middel van herhalingsrecepten eenzelfde middel achter elkaar te gebruiken. Vraag advies aan de huisarts, of de behandelend psychiater. Lees verder de informatie over medicatiecontact op de website.

Gedragstherapie
Onderzoek naar de effectiviteit van verschillende therapieën bij angst, laat zien dat gedragstherapie over het algemeen het meeste resultaat heeft. Gedragstherapie omvat meestal een vorm van ‘exposure’ en ‘responspreventie’. Er wordt samen met de patiënt een programma opgesteld waarbij afspraken gemaakt worden over blootstelling aan datgene waar hij of zij bang voor is (exposure), zonder de gebruikelijke geruststellende handelingen te mogen uitvoeren (responspreventie).
Bij de paniekstoornis kan iemand bijvoorbeeld worden blootgesteld aan de gevreesde lichamelijke symptomen. Hij of zij leert dan de duizeligheid of het wazig zien zelf op te roepen en weer te verminderen. Geleidelijk verdwijnt dan de angst voor deze symptomen.
Iemand met agorafobie leert om de vermeden situaties weer op te zoeken. Vaak wordt dit op een geleidelijke manier gedaan. Wie niet meer naar de kerk durft, kan gaan oefenen in een lege kerk, vervolgens een niet zo druk bezochte dienst opzoeken, waarbij hij achteraan zit. Vervolgens wordt zo steeds een stapje verder gegaan, tot iemand weer in staat is datgene te doen wat hij of zij graag wil.

BELANGRIJK: veel mensen durven niet aan zo’n therapie te beginnen omdat ze bang zijn dat ze dingen moeten doen die ze niet durven. De therapeut dringt echter niets aan u op! U wordt zelf volledig bij het plan betrokken en u gaat alleen met iets oefenen wanneer u daarmee akkoord gaat.
Hebt u een sociale fobie dan zal gekeken worden hoe u zichzelf stap voor stap in sociale situaties kunt gaan begeven. Bent u bang om te blozen en zoekt u daarom altijd donkere plekken op, dan kan een opdracht zijn om juist in het licht te gaan zitten. Bent u bang te stotteren? Dan zal u misschien worden gevraagd dat expres te gaan doen. Lees verder over Gedragstherapie.

Cognitieve therapie
Meestal is dit een onderdeel van gedragstherapie. In cognitieve therapie leert iemand zijn angstoproepende gedachten te herkennen en te veranderen, bijvoorbeeld de gedachte 'De hartkloppingen die ik voel duiden op een hartinfarct!' of 'De misselijkheid die ik voel betekent dat ik elk moment kan gaan overgeven'. Samen met de angstige persoon wordt nagegaan of deze gedachten wel kloppen. Zo kan iemand tot de ontdekking komen dat zijn gedachten niet reëel zijn: hij is al honderden keren misselijk geweest en heeft al die keren niet overgeven of is nooit flauwgevallen.
Ook de angst om fouten of blunders te maken kan zo worden aangepakt. Hoe erg is dat eigenlijk wanneer je een blunder maakt? In plaats van tegen jezelf te zeggen dat zoiets verschrikkelijk is en dat het betekent dat je een ‘loser’ bent, leer je tegen jezelf te zeggen dat het maken van een blunder vervelend is, maar geen ramp en dat het de beste kan overkomen.
Mensen met PTSS leren bijvoorbeeld kijken naar hun overgeneralisaties, bijvoorbeeld: alle mannen zijn gevaarlijk. Ze leren dat niet alle mannen zo zijn als die ene verkrachter. Mensen met een gegeneraliseerde angststoornis leren bijvoorbeeld stilstaan bij hun opvatting dat ze over alles controle moeten hebben en dat het verschrikkelijk is om die absolute controle niet te hebben. Ze leren accepteren dat het leven onzekerheden met zich meebrengt en dat piekeren vaak niet helpt om al die gevreesde narigheid te voorkomen. Lees verder bij Cognitieve gedragstherapie.

EMDR
Bij PTSS is EMDR tegenwoordig een goede behandeling van eerste keus. Ook bij Eleos zijn steeds meer therapeuten in staat deze therapie te geven. Wie er meer over wil weten kan de website www.emdr.nl  raadplegen. Door middel van snelle oogbewegingen of geluiden die afwisselend links en rechts in het oor klinken worden beide hersenhelften gestimuleerd. Onderwijl richt je je aandacht op het meest nare beeld uit de traumafilm in je herinnering. Daarbij zakt de spanning zienderogen af tot 0 of 1 op een tienpuntsschaal. Hier gebeurt niets alternatiefs of gevaarlijks, ook al is nog onduidelijk hoe het precies in de hersenen werkt (maar dat geldt voor de meeste behandelingen, zelfs voor medicatie). Lees verder bij EMDR.

Ambulante zorg
Binnen de ambulante zorg werken verschillende gedragstherapeuten en behandelaars die gedragstherapie toe kunnen passen. Wanneer u denkt last te hebben van een angststoornis en daarvoor behandeld wilt worden, bespreek dit dan eerst met de huisarts en laat u door hem doorverwijzen naar de ambulante zorg.

Dagbehandeling
Wanneer ambulante behandeling niet toereikend is, kan er ook gedacht worden aan een meerdaagse groepsbehandeling. Soms zal het accent daarbij meer liggen op versterking van identiteit of vergroting van sociale en assertieve vaardigheden (waardoor iemand meer grip krijgt op zijn omstandigheden en daardoor minder angstig wordt). Soms ligt het accent op de angststoornis zelf, of een combinatie van deze twee.

Klinische behandeling
Er is binnen Eleos een schemagerichte klinische behandeling. Deze is gericht op het veranderen van zogenaamde schema’s of valkuilen. Het gaat dan om ideeën die je als kind hebt gekregen over jezelf, andere mensen of gebeurtenissen, waardoor er zogenoemde schema's van denken zijn ontstaan. Deze kinderschema’s kunnen op volwassen leeftijd nog steeds bestaan omdat ze nooit gecorrigeerd zijn en ze kunnen heel disfunctioneel zijn, dat wil zeggen niet meer kloppend voor de huidige situatie. Soms vormen deze schema’s de voedingsbodem voor het ontstaan van angststoornissen. In dat geval kan zo’n diepgaande behandeling zinvol zijn. Denk aan het idee perfect te moeten zijn/aan hoge eisen te moeten voldoen. Zo’n schema gaat vaak gepaard met hevige faalangst en soms ook sociale angst.

Verder lezen

• Van Bruggen, Vincent (2009) “Wat angst met je doet” 
• Antony, Martin & Randi McCabe (2005). Geen paniek! 10 manieren om paniekaanvallen aan te pakken. Thema. 
• Hermans, H. (2002). Angstmanagementtraining; op eigen kracht je angst inperken. Lisse: Swets & Zeitlinger. 
• Serie A-ggZ (Uitgever Bohn Stafleu Van Loghum), de volgende titels:
  • Leven met een paniekstoornis. 
  • Leven met een trauma. 
  • Leven met een sociale fobie. 
  • Leven met een fobie.

Links

• www.adfstichting.nl
  Dit is de site van de Stichting Angst, Dwang en Fobieën. 
• www.cvadf.nl
  De CVADF richt zich net als de stichting ADF op mensen met angststoornissen, maar heeft een christelijke signatuur. De CVADF biedt onder andere mogelijkheden om in contact te komen met andere (christelijke) patiënten met angststoornissen. Er wordt nauw samengewerkt met de NPV. 
• www.emdr.nl
  Een site met informatie over EMDR, een goede behandelvorm bij PTSS. 
• www.psychowijzer.nl
  Site van het Fonds Psychische Gezondheid met brochures over uiteenlopende psychische ziekten. 
• www.verlegenmensen.nl
  Een site van de Vereniging van Verlegen Mensen (VVVM)