borderline

Wat is een borderlinestoornis?

Mensen die te kampen hebben met een borderlinestoornis, lijden aan een persoonlijkheidsstoornis die uiterst verwarrend is en die naastbetrokkenen voor talloze onverwachte moeilijkheden plaatst.
Mensen met een borderlinestoornis hebben vaak te kampen met instabiele relaties. Nu eens is iemand alles, dan weer helemaal niets. Vaak is er sprake van een geschiedenis van verbroken relaties. Ze zijn onzeker over wie ze zijn. Soms voelen ze zich sterk, maar bij een (voor anderen ogenschijnlijk geringe) tegenslag zijn ze helemaal van de kaart en voelen ze zich van iedereen verlaten. Ze hebben het gevoel op niemand aan te kunnen. Tegelijk kunnen ze niet alleen zijn. Ze zijn dan onrustig en angst overvalt hen. De ervaring van lichamelijke pijn kan hen op zulke momenten doen beseffen dat ze nog bestaan. Dan beschadigen ze zichzelf. Soms is fysieke pijn beter te verdragen dan de pijn verlaten te zijn of niet te weten wie je bent. Ze raken de draad kwijt als hen gevraagd wordt zichzelf te beschrijven. Beelden van zichzelf en herinneringen aan anderen houden ze niet goed vast. Het lukt niet goed om tegengestelde gevoelens als liefde en boosheid, vertrouwen en behoedzaamheid bij elkaar te brengen. Het is bij hen alles of niets. Kenmerkend is een chronisch gevoel van leegte. Het is dan net of ze niemand meer zijn, alsof alle grond onder hen wegvalt. Dat is een moeilijk te omschrijven ervaring. Mensen die lijden aan een borderlinestoornis hebben trouwens sowieso grote moeite om te verwoorden wat er in hen omgaat. Ze kunnen wel in een waterval van woorden hun woede en teleurstelling uiten en ze kunnen wel anderen aanklagen, maar het is bijvoorbeeld heel moeilijk om zeggen dat ze bang zijn voor een intiem contact én er tegelijkertijd naar verlangen. Wanneer iemand te dichtbij komt, hebben ze het gevoel dat er niets van hen overblijft. Ze raken zichzelf kwijt. Om zichzelf te herpakken, stoten ze iemand dan hard van zich af. Ze leven voortdurend in een crisisachtige toestand.
Mensen met een borderlinestoornis hebben jarenlang last van dit soort klachten. Ze worden voortdurend heen en weer geslingerd tussen de hoop op een contact dat alles goed zal maken en de ervaring van teleurstelling. In zekere zin gaat het om ervaringen die we allemaal wel kennen, alleen het is veel heftiger.

Hoe ontstaat een borderlinestoornis

Het ontstaan van de borderlinestoornis is niet tot één enkele oorzaak terug te leiden. De stoornis ontstaat in een samenspel van aanleg en gebeurtenissen en reacties uit de omgeving. Er zijn diverse risicofactoren die meespelen bij het ontstaan van een borderlinestoornis.

• Aanleg en biologische factoren
  Een baby met een heftig temperament raakt gemakkelijk door emoties overspoeld. Het zal zo’n baby meer moeite kosten om rust te vinden dan een gemiddelde baby. Zo’n temperament is aangeboren. Als een baby deze emoties niet tot rust kan brengen, belemmert dat de eerste ontwikkeling in de richting van een besef de wereld aan te kunnen.
  Uit hersenonderzoek komen steeds meer aanwijzingen dat iemand met een borderlinestoornis moeite heeft om agressieve prikkels te temmen en impulsen te neutraliseren omdat op sleutelgebieden in de hersenen verminderde activiteit te vinden is. Ook wordt gewezen op de moeite die deze mensen hebben om van emotionele ervaringen te leren.
• Relaties
  Hierboven kwam een baby met een heftig temperament aan de orde. Een heftig temperament vraagt niet alleen veel van de baby, ook de moeder en anderen uit de omgeving worden erdoor beproefd. Zij moeten veel doen om het contact te handhaven. Het lijkt erop dat in de vroege kindertijd met name het vermogen om tot contactherstel te komen van grote invloed is op de groei van zelfvertrouwen en het besef dat een ander een eigen innerlijk leven heeft. Als er afwijzende reacties uit de omgeving komen of reacties die niet afgestemd zijn op de eigen ervaringen van een klein kind, kan dit leiden tot een chronisch gevoel van verwarring. Soms raakt de hechting beschadigd doordat een ouder langdurig ziek wordt of sterft en alle turbulentie die dit meebrengt. 
• Maatschappelijke invloeden
  In een samenleving waarin rollen vastliggen en weinig keuzen gemaakt hoeven worden, kunnen mensen met een borderlinestoornis zich beter handhaven dan in een wereld waarin op elk moment van de dag een keuze gevraagd wordt en die een sterk accent op individualiteit legt. Wat dat betreft hebben mensen met een borderlinestoornis het niet gemakkelijk in onze cultuur.

Wat kunt u zelf doen?

Veel mensen met een borderlinestoornis hebben al van alles geprobeerd om rust te vinden. Zonder te beweren dat u het alleen moet doen, hebt u misschien iets aan het volgende:

• Crisissen voorkomen
  U kunt een crisis voorkomen door te realiseren waar u gevoelig voor bent. Mensen met een borderlinestoornis zijn vaak kwetsbaar voor een (dreigend) verlies. Bespreek op momenten dat u zich redelijk voelt met iemand, wat u dan zou kunnen doen, naar wie u kunt toegaan en wat u dan wilt dat zo iemand voor u doet.
• Een doos met mooie herinneringen
  Op momenten dat het helemaal mis lijkt te gaan, kan het overkomen alsof er nooit iets waardevols geweest is. Iemand loste dat op door in een mooie doos betekenisvolle foto’s, briefjes, kaartjes en andere zaken te bewaren. Ze kon die bekijken en lezen als ze zich leeg voelde. Het droeg bij om door perioden van verlatenheid te komen.
• Tot tien tellen
  Als u voelt dat u heftig kwaad wordt, kunt u het oude middeltje om tot tien te tellen van stal halen. U trekt u dan even terug uit de zuigkracht waarin het ene verwijt het andere oproept. U kunt dan zeggen dat u even niet wilt reageren.
• Werk zoeken dat bij u past
  Als uw stemmingen en gevoelens nog erg wisselen, kunt u beter geen werk zoeken dat veel stress geeft. Vanuit de gedachte dat een stabiele werksituatie uw vertrouwen doet groeien, kan het goed zijn om iets onder uw niveau te werken op een rustige afdeling. Als het beter met u gaat kunt u nog zien welke mogelijkheden er voor u zijn.
• Inzetten voor contactherstel
  Het contact met mensen die u al lang kent, is belangrijk. Mocht daarin iets misgaan dan is het belangrijk om erop terug te komen als de storm wat geluwd is. Door u in te zetten voor het herstel van contact met mensen die waardevol voor u zijn, leert u dat u verlating kunt voorkomen, zelfs als dat dreigt.

Borderlinestoornis en uw geloofsleven

Er is weinig onderzoek gedaan naar wat de borderlinestoornis met je geloofsleven doet. Maar is wel iets over te zeggen, want er bestaat de indruk dat het wel invloed heeft op het geloofsleven. Denk daarbij aan de volgende punten:

• Zoeken naar warmte
  Als je je leeg en eenzaam voelt, dan kan er een sterk verlangen zijn naar warmte. Dat kan zich uiten in een verlangen om met de Geest vervuld te worden. Je kunt dan geneigd zijn intensieve geestelijke ervaringen op te zoeken om het gevoel van leegte kwijt te raken. 
• Alleen bij God is het veilig
  Als je teleurgesteld bent in relaties en een geschiedenis van verbroken contacten hebt, kan het zijn dat je je alleen veilig voelt bij God. Hij is er altijd. Maar het is een ervaring van veel christenen dat God zich bij tijden verbergt. Als jij zoiets meemaakt, kun je mogelijk moeilijk verdragen dat je Gods aanwezigheid niet ervaart. Je wilt het ontkennen, wordt overmatig actief om God weer te zoeken. 
• Boos zijn op God
  Het kan zijn dat je bij tijden heftig boos op God bent en dat je jezelf op zulke momenten voorhoudt dat het geloof helemaal waardeloos is. Je kunt dan roekeloos dingen gaan doen, waar je achteraf niet achter kunt staan.
• Bang zijn het voor altijd verbruid te hebben
  Kenmerkend voor een borderlinestoornis is de angst dat relaties stuk lopen. Dat kun je ook in je verhouding tot God ervaren. Je denkt dat God niet meer in je geïnteresseerd is, dat je waardeloos voor Hem bent. Je kunt je dan helemaal verworpen voelen.
• Conflicten met je gemeente
  Net zoals je met andere mensen in moeilijk vaarwater terecht kunt komen, bestaat ook de kans dat je in de gemeente conflicten krijgt. Misschien zag je dat helemaal niet aankomen. Misschien ken je mensen in de gemeente die zich erg zorgen om je maken en je veel aandacht geven, terwijl anderen vinden dat een beetje afstand beter is. Het komt regelmatig voor dat deze mensen met elkaar in aanvaring komen. De vraag is dan welke rol jij er in speelt.

Het is belangrijk te weten dat, al voel je je koud, al lijkt God onbereikbaar, al voel je je boos op God, al ben je bang het voorgoed verbruid te hebben, al stormt het in de gemeente, God groter is dan ons hart en dat Hij zich laat kennen als een herder die zijn verloren schapen zoekt. Over geloofszaken kun je met een predikant of ouderling of iemand die je vertrouwt spreken, maar in een behandeling kan dat ook. Er wordt dan vanuit het perspectief van je problematiek naar je geloofsleven gekeken en dat kan een positieve invloed op je behandeling hebben.

Tips voor naastbetrokkenen

Naastbetrokkenen krijgen vaak het gevoel dat ze op eieren moeten lopen in het contact met iemand met een borderlinestoornis. Ze hebben het gevoel te maken te hebben met iemand die steeds wisselend is. Dat gevoel klopt ook wel. Iemand met een borderlinestoornis voelt zichzelf vaak ook wisselend en eist van je dat je dat allemaal aanvoelt. Dat laatste is niet reëel. Je kunt niet in de huid van een ander kruipen. Je kunt wel belangstelling hebben, maar dan zal iemand je moeten vertellen wat er aan de hand is, wat er in hem of haar omgaat. Misschien heb je als naastbetrokkene wat aan de volgende tips.

• Zoek informatie
  Laat je informeren over de borderlinestoornis. Vraag de behandelaars ernaar. Behandelaars kunnen zonder toestemming geen informatie over hun patiënten geven, maar hebben wel de plicht in algemene zin voorlichting te geven aan naastbetrokkenen. Lees ook boeken over het onderwerp.
• Rollen bewaken
  Vaak wordt gezegd dat naastbetrokkenen hun grenzen moeten aangeven. Daar zit wel wat in, maar als je het zo formuleert, kan het tot afwijzing leiden. Het is beter te bedenken of iets bij je rol past. Bij de rol van een echtgenoot past het niet om als crisisdienst op te treden voor zijn vrouw. Het past bij de rol als vriendin om af en toe te zeggen dat een bezoek je niet uitkomt. Urenlange gesprekken over de problemen van je broer zonder dat je iets over jezelf kwijt kunt, passen niet in een relatie tussen broer en zus. Het past niet in de rol van een kind om speelbal van de emoties van je ouders te zijn. Ook een ambtsdrager kan en moet zijn rol begrenzen. Dit is beter voor hemzelf als persoon en als professional. Begrenzing van rollen geeft ook aan de persoon met een borderlinestroornis duidelijkheid, veiligheid en structuur. Het kan overigens moeite kosten om je rol af te bakenen als je al lang over je grenzen heen hebt laten lopen. Het kan ook zijn dat er vooral sprake was van onduidelijkheid over je eigen rol. Kom hier dan op terug en wees hierover dan alsnog open en helder. Deze bijstelling kan ingewikkeld zijn voor jezelf en voor de ander. Het is de kunst om, binnen duidelijke grenzen, toch enigszins flexibel te zijn. Dit ietwat flexibel met je rol omgaan kan lastig zijn. Zijn er té flexibele grenzen dan kun je teveel verantwoordelijkheden overnemen, zijn er te strakke grenzen dan kun je koel en afstandelijk overkomen. Het is belangrijk om de verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag zoveel mogelijk hij de persoon met de borderlinestoornis te laten.
• Aandacht voor gewone mensenzaken
  Veel naastbetrokkenen gaan diep op problemen in. Het is goed als er belangstelling voor problemen is, maar laat de gesprekken niet te lang duren (niet meer dan een half uur, uiterlijk drie kwartier). Richt je aandacht actief op dingen die ondanks alles goed gaan. Vertel over iets wat je gezamenlijke belangstelling heeft. Dat maakt het contact gelijkwaardig en tilt een beetje uit boven het uitzichtloze.
• Afspraken om crisissen te voorkomen
  Het hoort bij iemand met een borderlinestoornis dat ze moet leren om crisissen te hanteren. Je kunt als naastbetrokkene daarin een rol spelen. Uitgangspunt moet blijven dat iemand zelf zijn crisissen moet oplossen en als dat niet lukt de crisisdienst ingeschakeld moet worden. Wat je wel kunt doen, is iemand helpen om te voorkomen dat er een crisis ontstaat. Daar kun je afspraken over maken op het moment dat het redelijk met iemand gaat. Een afspraak kan zijn dat iemand langs kan komen als ze zich alleen voelt, maar dat ze wel van tevoren moet bellen en dat het kan zijn dat het je niet uitkomt. Bij zo’n afspraak hoort ook dat je als de rust is weergekeerd, bespreekt wat er aan de hand was dat iemand het niet zelf aankon. Stel de vraag wat er moet gebeuren om het een volgende keer wel zelf aan te kunnen.
• Inzetten voor contactherstel
  Als er iets misgaat in het contact, is het belangrijk dat je je inspant om tot contactherstel te komen. Als jezelf geïrriteerd was, is het goed om dat te erkennen. Iemand heeft dat waarschijnlijk wel gevoeld en leert dat haar gevoel klopt, als je het toegeeft. Wanneer je gekwetst bent, is het ook goed om dat te zeggen. Wees duidelijk in wat je gekwetst heeft en wat je van iemand verwacht. Bijvoorbeeld: ‘Je hebt een ruit ingeslagen. Ik wil dat je die vergoedt en ik wil iets van je horen waaruit blijkt dat je beseft dat zulke daden me kwetsen.'
• Spreek in ik-boodschappen
  De omgang met mensen met een borderlinestoornis kan heftige gevoelens oproepen. Je kunt dan gemakkelijk een verwijtende toon aanslaan: ‘jij maakt ook alles kapot’, ‘jij bent een nagel aan mijn doodskist’. Dat noemen we ‘jij-boodschappen’. Deze boodschappen zijn olie op het vuur. Oefen je erin duidelijk te maken dat je vanuit jouw ervaring spreekt. ‘Ik denk dat het beter is om nu te stoppen, omdat ik merk dat ik boos word’. ‘Ik heb even tijd nodig om na te denken, omdat ik nu niet goed weet hoe het verder moet’.
• Zoek zelf steun
  Het omgaan met een familielid met een borderlinestoornis kan intensief zijn. Daarom is het van belang zelf ook steun te zoeken. Misschien bij een vertrouwenspersoon, een ambstdrager, of gewoon een gemeentelid of goede vriend of vriendin. Ook kun je een cursus voor naastbetrokkenen volgen bij OptiMent (onderdeel van Eleos).

Zorgaanbod Eleos

Mensen met een borderlinestoornis hebben behandeling nodig. Het aanbod voor mensen met een persoonlijkheidsstoornis is bij Eleos in ontwikkeling. Voor mensen met een borderlinestoornis is vaak hulp op meerdere fronten nodig. Niet alle afdelingen van Eleos kunnen alle aspecten van de behandeling bieden die hier onder beschreven zijn. Bespreek met je behandelaar wat je nodig hebt en wat de afdeling kan bieden.

• Psycho-educatie
  Het is belangrijk dat je voorlichting over de borderlinestoornis krijgt. Het is bekend dat psycho-educatie beter beklijft als naastbetrokkenen daarbij aanwezig zijn. De psycho-educatie kan individueel gebeuren maar ook in groepsbijeenkomst. Het voordeel daarvan is dat de algemene gegevens over de borderlinestoornis voor het voetlicht komen. Lees verder over de groepsbehandeling.
• Crisis leren hanteren
  Dit gebeurt individueel of in groepen. Dit onderdeel van de behandeling heeft een trainingsachtig karakter (vaak gebaseerd op de dialectische gedragstherapie). Je leert stap voor stap grip op situaties te krijgen waar je geen raad mee weet. Als je in dreigende situaties kunt bijsturen, heb je minder het gevoel dat je steeds door gevoelens overspoeld raakt.
  Een onderdeel daarvan kan zijn dat je een bed-op-recept (BOR) krijgt. Je behandelaar spreekt dan met de kliniek van Eleos, de fontein, af dat je daar in geval van een dreigende crisis, zelf kunt aangeven om een nacht in de kliniek te verblijven. 
• Groepstherapie
  In een groepsbehandeling komen gewone mensensituaties voor. Je leert daarmee omgaan. Je leert het doen en laten van jezelf en anderen te begrijpen in termen van gevoelens, gedachten, bedoelingen, verlangens. Als je dat leert kun je meer afstand van het intense gevoel van het moment nemen en kun je beter met stresssituaties omgaan en minder impulsief, agressief en zelfdestructief gedrag gaan vertonen. In vaktermen zeggen we dat je leert mentaliseren.
• Individuele behandeling
  Een individuele behandeling kan langdurend zijn. Je leert waaruit je (impulsief) handelt en wat je hindert om je te hechten. Je leert om in plaats van agressief of zelfs destructief te reageren, je boosheid te uiten én het contact vast te houden. Je leert om te gaan met de paniek als je je in de steek gelaten voelt en het te verdragen als je alleen bent. Vaak blijft het akelige gevoel van leegte nog lang bestaan en is het iedere keer weer nodig om dat ter sprake te brengen.
• Maatschappelijke integratie
  Het is bekend dat mensen met een borderlinestoornis zich moeilijk kunnen handhaven op hun werk of problemen kennen met uitkeringen. Het herstel wordt bevorderd als deze problemen in de behandeling aandacht krijgen. Dat kan door een Individuele Traject Begeleiding (ITB). Een ITB-er is iemand met kennis op het gebied van werk en uitkeringen die met meedenkt. 
• Voorlichting aan naastbetrokkenen
  Het is belangrijk dat naastbetrokkenen in de behandeling een plaats krijgen. Zij worden met extreme kanten van je gedrag geconfronteerd en vinden het vaak moeilijk om daar goed mee om te gaan. Dat moeten zij ook leren. Met rust aan het thuisfront kun je beter profiteren van een behandeling. Daarom wordt door de afdeling preventie van OptiMent (onderdeel van Eleos) een cursus voor partners/familieleden aangeboden.

Je kunt hulp krijgen in verschillende behandelomgevingen

• Ambulante Zorg
  Het voordeel daarvan is dat je zoveel mogelijk in je dagelijks leven blijft functioneren. Als het mogelijk is om met hulp van de ambulante zorg je problemen aan te pakken, heeft dat de voorkeur. lees verder
• Dagklinische Zorg
  Eleos biedt de mogelijkheid voor dagklinische behandeling van persoonlijkheidsstoornissen. Het voordeel is dat je in een zekere beschermde omgeving aan het werk kunt met je problemen, terwijl je ook veel ervaringen in de thuissituatie blijft opdoen. Door een gevarieerd aanbod worden diverse mogelijkheden van je geprikkeld. Je bent drie dagen per week in behandeling. De duur van de behandeling is minimaal negen of twaalf maanden. lees verder
• Klinische Zorg
  Op de fontein zijn klinische groepen voor behandeling van persoonlijkheidsstoornissen. Je bent dan door de week opgenomen en in het weekend thuis. Voordeel is dat er op het thuisfront rust is en dat je je vooral op je behandeling kan concentreren. Er wordt gewerkt met ideeën vanuit de schematherapie van Young. De klinische behandeling duurt zes maanden. lees verder

Eleos biedt in de regio Noordwest ook klinische zorg in samenwerking met In de Wingerd. Behandelaars van Eleos zorgen voor de therapieën en medewerkers van de Wingerd voor de begeleiding daarnaast. Na de dagklinische en klinische behandeling is vrijwel altijd nazorg nodig. Dat gebeurt in de ambulante Zorg.

Mensen in je omgeving kunnen terecht bij de afdeling preventie van OptiMent, (onderdeel van Eleos). De afdeling preventie geeft cursussen voor partners/familieleden, broers en zussen en voor de kinderen. Voor kinderen kan het gedrag van hun ouder verwarrend zijn. Vaak hebben ze het idee zelf schuldig te zijn aan de problemen van hun vader of moeder. Om te helpen voorkomen dat zij zelf ook problemen ontwikkelen, kunnen ze bij OptiMent een KOPP-cursus volgen.

Verder lezen

• Giesen-Bloo (2005). Leven met een borderline persoonlijkheidstoornis. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
• Hegger, A. (2003). Wat borderline met je doet. Zoetermeer: Boekencentrum.
• Krook, K. (2004). Borderline de baas. Gids voor naastbetrokkenen. Baarn: HB Uitgevers
• Meekeren, E. van (1998). De borderlinestoornis; crisis in hechten en onthechten. Amsterdam: Benecke N.I.
• Spaans, J. & Meekeren, E. van (2000). Borderline hulpboek; zelf leren omgaan met verschijnselen als impulsiviteit, heftige emoties en conflicten. Amsterdam: Boom.
• H. Braumer en S. Pfeiffer (2006) Verscheurde zielen, borderline en pastoraat (2006) , Jongbloed Uitgeverij.
• Klerque, K. de (2007). Als de modder maar zakt. Free Musketeers.

Links

• www.psychowijzer.nl
  Informatie van het Fonds Psychische Gezondheid over uiteenlopende psychische problemen.
• www.stichtingborderline.nl
  Stichting Borderline is een jonge belangenorganisatie voor mensen met  borderline en zetelt in Utrecht. De Stichting doet behalve aan veel  voorlichting en belangenbehartiging ook aan het opzetten en begeleiden van lotgenotencontact in diverse regio's in het land.
• www.triade-borderline.nl
  Een platform voor overleg tussen mensen met borderline, hun naastbetrokkenen en hulpverleners.
• http://groups.msn.com/Christenenborderline
  Een interactieve site voor christenen, die lijden aan borderline en voor hun omstanders. Hoe ga je om met borderline in het licht van de Bijbel?
• www.moeilijkemensen.nl
  Een website met informatie voor cliënten en hulpverleners over persoonlijkheidsstoornissen.
• www.borderline.pagina.nl
  Een site waarop u verwijzingen vindt naar persoonlijke sites van ervaringsdeskundigen, behandelcentra, contact met lotgenoten etc.
• http://borderline.bestevanhetnet.nl
  Een goede ingang voor Nederlandstalige sites over borderline.
• www.psychiatrienet.nl
  Een onafhankelijke selectie van belangrijke sites door psychiaters