Wat is ADHD?
De afkorting ADHD komt uit het Engels en staat voor Attention Deficit/Hyperactivity Disorder. In het Nederlands vertaald noemen we het een aandachtstekort stoornis met hyperactiviteit. Met aandachtstekort wordt niet bedoeld dat iemand tijdens zijn jeugd aandacht tekort is gekomen. Het gaat om concentratieproblemen, waardoor het iemand niet lukt om de aandacht bij datgene te houden waar hij of zij mee bezig is. De belangrijkste kenmerken van ADHD zijn het levenslang problemen hebben met de aandacht of concentratie, het moeite hebben met organiseren, hyperactiviteit, overbeweeglijk zijn en impulsiviteit. Hyperactiviteit geeft aan dat iemand heel druk is in zijn bezigheden of in zijn gedachten. Als er geen sprake is van hyperactiviteit spreken we van ADD.
Bij volwassenen
Van oorsprong was ADHD bekend als iets wat alleen bij kinderen voorkwam. Tegenwoordig wordt de diagnose ADHD steeds vaker ook bij volwassenen gesteld. Naar schatting hebben zo’n 100.000 volwassenen een vorm van ADHD. Een volwassene met ADHD zoekt vaak al langere tijd hulp voor verschillende klachten voordat de juiste diagnose wordt gesteld. Die klachten kunnen erg uiteenlopen. Ze hebben betrekking op onder meer woedeaanvallen, chaotisch gedrag, verslavingsproblemen, relatieproblemen, faalangst, hang naar sensatie, depressiviteit en snel wisselende stemmingen. Deze tekortkomingen hebben mogelijk geleid tot slecht functioneren op het werk en in relaties. Intelligente mensen met ADHD zonder hyperactiviteit komen soms pas als volwassene in de problemen wanneer het niveau en het tempo op werk of school geleidelijk te hoog wordt.
Aandachtstekort
De symptomen van aandachtstekort zijn:
- snel afgeleid zijn
- moeite met details hebben
- veel slordigheidsfouten maken
- niet luisteren
- dingen niet afmaken
- alles tegelijk doen
- vergeetachtig zijn
- dingen kwijt zijn
Typerend is dat men zich wel korte tijd kan concentreren op zaken die men interessant vindt (televisie kijken, met de computer bezig zijn).
Hyperactiviteit
Hyperactiviteit is te herkennen aan:
- niet stil kunnen zitten
- steeds met handen of voeten bewegen
- wiebelen of friemelen
- een gevoel van continue innerlijke rusteloosheid
- niet kunnen stoppen met praten
- niet te stuiten zijn of doordraven
- moeite hebben met ontspannen
Impulsiviteit
Symptomen van impulsiviteit zijn:
- niet denken, maar doen
- het antwoord op een vraag er al uitgooien voordat de vraag is afgemaakt
- moeite hebben met op de beurt te wachten
- impulsief geld uitgeven of gokken
- impulsief relaties aangaan of verbreken
- impulsief banen accepteren of ontslag nemen
- impulsieve vreetbuien
Veel van deze symptomen kunnen onder invloed van spanning en sensatie tijdelijk onderdrukt worden. Die gemoedstoestand wordt dan ook vaker actief opgezocht, door bijvoorbeeld het zich begeven in nieuwe situaties, het uitlokken van ruzies, te hard rijden of het beoefenen van gevaarlijke sporten.
Hoe ontstaat ADHD?
Bij het ontstaan van ADHD spelen biologische factoren een belangrijke rol. De verwerking van informatie uit de buitenwereld in de hersenen verloopt bij mensen met ADHD anders dan bij mensen zonder ADHD. Bij het ontstaan hiervan is aanleg, met name erfelijkheid van groot belang: ADHD komt in bepaalde families vaker voor. Soms kan de aandoening het gevolg zijn van een hersenbeschadiging, bij de geboorte of door infectie of ernstig hoofdletsel. Sociale factoren kunnen maken dat de ADHD tot uiting komt of verergert. Bijvoorbeeld spanningen tussen ouders, een chaotische opvoedingssituatie, veel afkeuring of pestgedrag op school. (ontleend aan Fonds Psychische gezondheid)
Wat kun je zelf doen?
Het is niet mogelijk om een overzichtelijk en eenduidig advies te geven van wat goede en gezonde leefregels zijn om goed met ADHD om te gaan. Dat heeft te maken met de uiteenlopende verschijningsvormen van de stoornis en met het eigen karakter ervan. Het nastreven van een gezond en regelmatig leefritme is juist door de aandoening zelf vaak niet haalbaar. En vanwege concentratieproblemen is het nauwelijks mogelijk een manier van leven te ontwikkelen waarmee aan vergeetachtigheid het hoofd geboden wordt.
Het is belangrijk dat de betrokkene zelf en de omgeving de stoornis onderkennen en erkennen. Er achter komen dat je ADHD hebt, is geen goed nieuws. Tegelijk geeft de vaststelling ervan wel een stuk erkenning. Dit kan helpen bij het leren aanvaarden van het gedrag. Daarmee ontstaat een gunstige uitgangspositie voor een succesvolle behandeling.
Van belang is ook om goed geïnformeerd te zijn over de verschijningsvormen van ADHD. De aandoening kan zich op verschillende manieren uiten en gaat vaak samen met bijvoorbeeld depressieve klachten, verslavingsproblematiek of persoonlijkheidsproblematiek.
Het Fonds Psychische Gezondheid geeft nog de volgende tips:
- Probeer de verschijnselen van ADHD te leren herkennen. Dat helpt om een beeld te krijgen welk effect ADHD op uw leven heeft en er greep op te krijgen.
- Bedenk dat u sterk de neiging hebt om uw aandacht te verliezen; probeer uw werkplek of studeerkamer daarom zo in te richten dat u niet snel wordt afgeleid.
- Praat met de belangrijkste mensen in uw omgeving over uw stoornis, zodat zij u begrijpen en kunnen steunen.
- Zorg voor een duidelijke structuur in uw dagindeling.
- Zoek zo nodig professionele hulp of begeleiding voor het op orde brengen of houden van uw leven.
Tips voor naastbetrokken
- Besef dat ADHD geen zeldzame aandoening is.
- Zoek informatie over ADHD, in bibliotheek, boekhandel of op internet.
- Hoed u voor zelfverwijt en ruim het uit de weg. ADHD ontstaat niet door u.
- Ga op zoek naar professionele resultaatgerichte hulpverleners.
- Leg contact met zelfhulpmogelijkheden voor gezinnen met ADHD.
- Accepteer dat u zelf niet kunt uitvinden hoe u er het beste mee om kunt gaan. Familieleden hebben informatie en training nodig.
- Leer de oorzaken kennen van de stress waaronder familieleden van mensen met ADHD lijden.
- Neem voldoende tijd voor uzelf en besteed aandacht aan de behoefte van andere gezinsleden.
- Wees u er van bewust dat het de zaak kan verergeren als u erg veel tijd doorbrengt met de persoon die ADHD heeft.
- Houd contact met uw vrienden en familie, laat uw hobby’s niet schieten, vooral niet als u daarvoor het huis uit moet.
- Streef naar passende onafhankelijkheid voor uw familielid met ADHD en voor uzelf.
- Wees niet verrast als u ontdekt dat familieleden die de situatie aankunnen zich onderscheiden van degenen die dat niet kunnen door hun vermogen tot verandering, door hun vermogen op een andere manier naar de dingen te kijken.
- Zorg goed voor uzelf en zoek tijdig hulp en steun als het u teveel wordt.
- Sluit aan bij een duidelijke dagindeling, vaste regels en vaste plaatsen voor dingen in huis.
- Maak eenvoudige afspraken, kort en duidelijk. Houd met elkaar de huisregels duidelijk en overzichtelijk.
- Als uw partner met ADHD ergens helemaal in opgaat en daarin goed presteert, denk dan niet; ‘Hij/zij kan het best, als er maar een goede wil is’. Dat is niet juist.
ADHD en het geloofsleven
De invloed van ADHD op het geloofsleven kan ingrijpend zijn. Een concreet merkbaar gevolg kan zijn dat er sprake is van wanorde en vergeetachtigheid in geloofsbeleving en het praktiseren daarvan. Men komt nooit toe aan bidden en Bijbellezen. Er ontstaan schuldgevoelens over de dingen die misgaan in het eigen leven, in het gezinsleven en in het functioneren binnen de kerkelijke gemeente. Ook bij de genoemde bijkomende problemen zoals depressieve klachten en persoonlijkheidsproblematiek blijven de gevolgen niet uit voor het geloofsleven. Ze zijn ook van invloed op de plaats die men heeft of had in de kerkelijke gemeente. Voor een goede pastorale begeleiding is het nodig dat ook ambtsdragers kennis hebben van wat er speelt.
Anderzijds kan het geloof een steun zijn bij het aanpakken van de problemen. Een diagnose is immers geen verontschuldiging om het er bij te laten. Tijdens de coaching en de lotgenotencontacten binnen Eleos wordt het vaak als bijzondere steun ervaren dat God een God van orde is. Cliënten vinden hierin een stuk motivatie om de nodige discipline op te brengen om resultaten te bereiken en vast te houden.
Zorgaanbod Eleos
Eleos volgt de landelijk opgestelde richtlijnen voor de behandeling van ADHD. Om in aanmerking te komen voor behandeling, is een verwijzing van de huisarts nodig. De behandeling van ADHD zoals hier omschreven, wordt ambulant gevolgd. Dat betekent dat men niet opgenomen hoeft te worden. De cliënt heeft bij Eleos of een andere ggz-instelling op afspraak gesprekken. Deze worden individueel of in een groep gehouden.
In de behandeling van ADHD komen nagenoeg altijd vier centrale onderwerpen aan de orde;
- voorlichting
- medicatie
- coaching
- contact met lotgenoten
Voor de medicatie is een artsencontact mogelijk. Voorlichting krijgt de eerste aandacht bij intake, diagnostiek en bij het eventueel instellen op medicatie. Meer uitgebreide voorlichting en coaching vinden vooral plaats in twee afzonderlijke delen van een cursusprogramma. In beide cursusdelen wordt gestreefd naar een optimaal functioneren van het lotgenotencontact.
Cursusdeel I is gericht op leren omgaan met de algemene gevolgen van ADHD die min of meer voor alle cliënten van toepassing zijn. Cursusleiders zijn een sociaal psychiatrisch verpleegkundige en een psycholoog. Er zijn zes bijeenkomsten. De groep bestaat uit maximaal acht deelnemers. De volgende onderwerpen komen o.a. ter sprake: het leren plannen, het omgaan met dag- en weekstructuur, agendabeheer, afspraken nakomen, zelfbeheersing, administratie en het omgaan met geld.
Lees verder over de ADHD-groep I
Cursusdeel II kent dezelfde structuur in samenstelling en opzet. Deze training is echter minder algemeen gericht. De deelnemers werken aan eigen persoonlijke doelstellingen. De cursus is daardoor meer themagericht. De praktijk speelt zich thuis af en de doelen en ervaringen worden in de groep besproken.
Lees verder ADHD-groep II
Omdat ADHD vaak samengaat met andere klachten, kan het soms betekenen dat er aanvullende hulp nodig is in de vorm van intensievere individuele behandeling door een sociaal psychiatrisch verpleegkundige.
Rol van partners en familieleden
Al bij het begin van de behandeling hebben gezins- en/of familieleden een belangrijke rol. Zij zijn nodig voor het aanvullen van informatie ten behoeve van de diagnostiek. Ook zullen er bij hen de nodige vragen leven. Samenleven met iemand die last heeft van ADHD brengt specifieke vragen met zich mee. Het vaststellen van de diagnose is vaak voor alle betrokkenen een opluchting, omdat het een verklaring geeft voor langdurige problemen. Deze kunnen nu beter begrepen worden. Voor gezins- en familieleden verschaffen de diagnostiek en behandeling enerzijds duidelijkheid over de beperkingen van de persoon die ADHD heeft, maar anderzijds komt er ook zicht op zijn of haar mogelijkheden.
Hoe lang duurt de behandeling?
De behandeling van ADHD bij volwassenen duurt gemiddeld een jaar. Verlenging in de vorm van bijvoorbeeld een intensievere behandeling is mogelijk als de cliënt en het behandelteam dit nodig vinden.
Verder lezen
- Kathleen G. Nadeau (1999), Aandacht, een kopzorg? Over het leven met ADHD/ADD, Uitgeverij Harcourt.
- Anne Dekker (2000), Ze noemen het AD(H)D, Uitgeverij Harcourt.
- Sandra Haafkes & Ineke Venema-Bos (2002), Volwassenen & ADHD, Uitgeverij Harcourt.
- Harold Wenning & Miquel Santana e.v. (2002), AD(H)D, een volwassenen benadering, Uitgeverij Harcourt.
- Sandra Kooij en Arga Paternotte (2001), In kort bestek: ADHD bij volwassenen, Uitgave via Vereniging Balans
Links
