Wat is manisch depressiviteit?
De bipolaire stoornis, ook wel manisch depressiviteit genoemd (voortaan: bipolaire stoornis) is een psychiatrische aandoening die uw leven en dat van de mensen om u heen flink kan ontwrichten. Desondanks slagen veel mensen er in een normaal leven in gezin en maatschappij te leiden, dankzij medicatie, het leren omgaan met de beperkingen/mogelijkheden en het leren letten op de terugkeer van symptomen (vroegsignalering).
De bipolaire stoornis is een stemmingsstoornis. Depressieve en manische perioden (episodes) wisselen elkaar af. Wanneer iemand manisch gedrag vertoont, is er bijna altijd sprake van een depressieve episode die aan dat gedrag vooraf ging, of daarop volgt. Omgekeerd, wanneer er sprake is van een depressie, gaat dat niet altijd vergezeld van manisch gedrag. In dat geval spreek je van een unipolaire depressie. Wanneer die manische episodes er wel zijn (geweest) gaat het om een bipolaire depressie, en wordt er dus van een bipolaire stoornis gesproken. Bij een bipolaire stoornis gaat het daarom vooral om het verloop in episodes van manie en depressie. Door het verloop van de ziekte te bekijken kan een arts de diagnose stellen.
Wat is een manische episode?
U slaapt heel weinig, voelt u opgewonden, vrolijk, maar ook snel geprikkeld, u praat heel veel, u vertoont roekeloos gedrag, bijvoorbeeld in het verkeer, op seksueel gebied of met geld uitgeven. U kunt een opgeblazen gevoel van eigenwaarde hebben en hebt de meest wonderbaarlijke ideeën. Deze stemmingsstoornis is zo ernstig dat het niet goed meer lukt uw werk en andere activiteiten te verrichten. Mensen om u heen raken wanhopig van uw gedrag. Opname in een ziekenhuis is wellicht nodig en soms kunt u ook psychotische kenmerken krijgen (wanneer u wanen en/of hallucinaties krijgt).
Wat is een hypomane episode?
Dit is een mildere variant van manie. U kunt dezelfde kenmerken hebben als hierboven omschreven, alleen zijn ze niet zo ontwrichtend voor uzelf of uw omgeving. Men merkt een onmiskenbare verandering in uw functioneren op, maar alles is minder vergaand dan bij een manie.
Wat is een depressieve episode?
U bent het grootste deel van de dag somber, uw eetlust is weg, u slaapt bijna niet meer, u piekert maar door, uw motoriek is vertraagd of juist zeer onrustig. U bent angstig, hebt nergens meer plezier in, u voelt zich waardeloos, u hebt niet zelden een doodswens en ervaart een onvermogen om emoties te beleven of te voelen.
Hoe ontstaat bipolaire stoornis?
Ongeveer 1 op de 100 mensen in Nederland heeft deze stoornis. Ongeveer evenveel mannen als vrouwen. Meestal openbaart de ziekte zich voor het eerst tussen het twintigste en dertigste levensjaar. De psychiatrie kent (nog) geen definitiev antwoord op de vraag ‘hoe je er aan komt’. In het algemeen kunnen we zeggen, en dat geldt voor alle psychiatrische ziektebeelden, dat sommige mensen er gevoeliger voor zijn dan anderen, maar dat pas onder bepaalde omstandigheden de symptomen van de ziekte zich zullen vertonen.
Wel is het volgende uit onderzoek gebleken:
- Erfelijkheid speelt een rol: wie een vader of moeder heeft met een bipolaire stoornis, heeft tien procent kans het zelf te krijgen, tegen normaal één procent.
- Er is een kink in de kabel gekomen bij de overdracht van informatie in de hersenen door de zgn. neurotransmitters. Dat noemen we biologische factoren.
- De bioritmiek is verstoord, bijvoorbeeld door nachtdiensten of jetlag, of door de wisseling van de seizoenen. Dat zijn uitlokkende factoren.
- Ook stressfactoren spelen een rol zoals huwelijk, overlijden, verhuizing of nieuwe baan.
Bipolaire stoornis en geloofsleven
De stoornis zal uw geloofsleven erg beïnvloeden. Wie manisch is krijgt bijvoorbeeld zendingsdrang, of de dwang om anderen te bekeren of het idee dat je een evangelist van de Heere Jezus Christus bent. Het is aanvankelijk lastig te onderscheiden. Is de Heere hier aan het werk of is het een manie? Voor de betrokkene is het een vreselijke teleurstelling als het blijkt psychiatrisch te zijn. Daarin moet de arts de patiënt ook steunen.
Bij een depressie is het ergste dat mensen een onvermogen hebben emoties te beleven of te voelen, dus ook ten opzichte van God, waardoor ze zich door God verlaten kunnen voelen. Ernstige schuldgevoelens en gedachten aan de dood maken alles extra moeilijk. Zozeer zelfs, dat ze soms vrezen de zonde tegen de Heilige Geest te hebben gedaan. Ook dan zal de arts moeten ondersteunen.
Behandeling
De diagnose bipolaire stoornis moet gesteld worden door een psychiater. De psychiater bekijkt de opeenvolging van episodes, of er zowel sprake is van manie als depressie. Het verloop van episodes bepaalt de diagnose. Hierbij gaat de arts af op wat hij waarneemt en de patiënt zelf aandraagt.
Een bipolaire stoornis is een ziekte die meestal niet overgaat. Wel kunnen medicatie en therapie zeer effectief zijn. Via psychotherapie leert u de ziekte te verwerken en de verschijnselen van een nieuwe episode zo vroegtijdig mogelijk te onderkennen.
Medicatie
De bipolaire stoornis wordt succesvol behandeld met lithium. Deze lichaamseigen stof wordt in een hoge dosering gegeven en heeft een gunstig effect op stemmingsstoornissen. Het middel luistert wel nauw. Bent u eenmaal op lithium ‘ingesteld’ - dat betekent dat de voor u ideale dosering is vastgesteld, wat een paar weken duurt - dan moet u in de regel elke drie maanden terugkomen, bijvoorbeeld naar een lithiumpoli. U laat daar uw bloed prikken om te kijken of u nog op de juiste lithiumspiegel zit en of uw nierfuncties nog in orde zijn. De meeste mensen slikken lithium jarenlang, zo niet levenslang. Lithium heeft zodoende ook een onderhoudsfunctie. Omdat het wel even duurt voor het werkt, krijgen mensen met een manische episode aanvankelijk ook vaak antipsychotica voorgeschreven, die dan later afgebouwd kunnen worden.
Wie zomaar stopt met lithium tijdens een manische episode (of in een andere episode) moet daar soms voor ‘boeten’. Wanneer u dan opnieuw begint met het middel lithium loopt u kans dat het minder krachtig werkt dan eerst.
Lithium wordt overigens ook voorgeschreven aan mensen die alleen een ernstige depressie hebben gehad, ter ondersteuning van een antidepressivum.
Psychotherapie
Deze therapie is heel belangrijk naast het gebruik van lithium. Niet alleen voorlichting over, maar ook het leren omgaan met de ziekte is erg waardevol. Vooral de zogenaamde ‘vroegsignalering’ is belangrijk. De persoon met de bipolaire stoornis en de omgeving (lees: familie) leren de vroege signalen van een naderende episode te onderkennen en met succes defensieve stappen te nemen.
Zorgaanbod Eleos
Als u een bipolaire stoornis hebt
De hulp is erop gericht om het herhalen van de symptomen te voorkomen en om u zo optimaal mogelijk te laten functioneren. Tijdens een episode wordt geprobeerd deze zo effectief mogelijk te bestrijden. Eleos biedt de volgende vormen van hulp:
- Ambulante zorg. U spreekt regelmatig alleen, of in een groepje, een behandelaar.
- Dagklinische zorg: U komt enkele dagen/dagdelen per week voor hulp naar Eleos, maar blijft wel thuis wonen. Deze vorm van zorg wordt geboden in Zwolle en in dagkliniek de fontein in Bosch en Duin.
- Klinische behandeling: U verblijft doordeweeks in kliniek de fontein in Bosch en Duin. Dit zal altijd gaan op verwijzing van een psychiater. Een opname kan nodig zijn wanneer de ambulante zorg niet meer voldoende is en uw familie de zorg (tijdelijk) niet kan volhouden.
- Health4U: Groepen om een gezonde levensstijl aan te leren en te handhaven.
- Eleos heeft negen woonvormen voor mensen die vanwege hun psychische problematiek (tijdelijk) niet meer zelfstandig thuis kunnen wonen.
- Vanuit de woonvormen wordt ook ambulante woonbegeleiding bij mensen thuis geboden.
- Op de arbeidstrainingscentra biedt Eleos activiteiten aan, gericht op een zinvolle dagbesteding en arbeidstraining. Het doel is om deelnemers weer op weg te helpen naar betaald werk of vrijwilligerswerk.
Als u familie ben van iemand met een bipolaire stoornis
OptiMent, onderdeel van Eleos biedt hulp aan mensen die een belangrijke functie op gebied van ondersteuning en het signaleren van symptomen hebben. Dit gaat groepsgewijs. De groepen werken met het principe van de expressed emotion: niet te krachtig uw eigen teleurstelling en frustraties over de ziekte naar de patiënt uiten, maar in plaats daarvan dit delen met lotgenoten.
- Groepen voor naastbetrokkenen: Voor familieleden van mensen met een bipolaire stoornis. In Amersfoort, Dordrecht en Zwolle
- KOPP-groep: Voor (volwassen) kinderen van een ouder met een bipolaire stoornis.
Verder lezen
- Manisch depressief Verhoogde vatbaarheid voor manieën en depressies (2202),
Drs. Hans Kamp, Uitgeverij Inmerc BV, Wormer.
- Omgaan met stemmingsschommelingen. Zelfhulp op basis van cognitieve gedragstechnieken (2003), Jan Scott , Uitgeverij Swets & Zeitlinger, Lisse, 2003
Links
