Wat is relatieproblematiek?
In elke relatie spelen van tijd tot tijd spanningen en conflicten. Dat hoeft niet erg te zijn en het kan de relatie zelfs levendig houden. Soms moet je elkaar even aankijken, aansporen, wakker schudden. Het kan ook zijn dat je tijdelijk spanningen hebt door veranderende omstandigheden. Ziekte, verlies van familieleden of kinderen, problemen in de werksfeer, in de kerk, rond financiën of de opvoeding. Op zich hoeven deze problemen niet te leiden tot het vastlopen van een relatie. Ze doen wel een beroep op een aantal belangrijke vermogens van de partners, zoals het kunnen verdragen van meningsverschillen, kunnen overleggen en samenwerken, de eigen behoeften helder kunnen aangeven maar ook: behoeftebevrediging kunnen uitstellen.
Wanneer we spreken van relatieproblematiek, is er sprake van een probleem dat door één of beide partners als onoplosbaar wordt ervaren en dat de kwaliteit van de relatie en het gezinsleven blijvend negatief beïnvloedt. Er ontstaat dan een patroon van verstoorde interactie. Bijvoorbeeld: over sommige dingen praat je niet meer. Of: je hebt regelmatig conflicten. Er wordt gescholden, vernederd, of je trekt je helemaal terug. Bij ernstige problematiek komt het ook tot geweld. (zie themadossier huiselijk geweld). Soms is er sprake van overspel.
Relatieproblematiek kan doorwerken op verschillende gebieden. Het kan zijn dat een van de partners depressief wordt of lichamelijk klachten krijgt. Soms raakt de seksuele relatie verstoord, of het lukt niet meer om goed samen te werken in de opvoeding van de kinderen.
Hoe ontstaat relatieproblematiek?
Er zijn veel oorzaken te noemen voor relatieproblematiek. Soms trouwen jonge mensen voordat ze elkaar echt hebben leren kennen. Dan blijkt na het huwelijk bijvoorbeeld dat de karakters botsen, dat de verwachtingen die je had heel anders blijken te zijn dan die van je partner. Dat kan gaan over verdeling van taken in huis, werk, invulling van vrije tijd, maar ook over de mate van contact met wederzijdse ouders, familie en vrienden. Soms lukt het om hier alsnog uit te komen, maar vaak leiden onopgeloste zaken tot spanningen, die soms jarenlang de kwaliteit van de relatie negatief beïnvloeden.
Relatieproblemen kunnen zich ook voordoen bij ingrijpende gebeurtenissen, zoals verlies van kinderen of andere dierbaren. Maar ook verlies van werk, chronische ziekten in het gezin die langdurig extra inspanning vragen of kinderen die extra zorg nodig hebben. Partners beleven deze gebeurtenissen meestal verschillend. Als het niet goed lukt om hierover te communiceren, kunnen beiden zich eenzaam voelen. De oplossingen die dan gezocht worden kunnen de relatie verder doen verkillen. Zo kan de een emotionele steun buiten de relatie gaan zoeken, de ander zich juist op werk storten. Soms ontstaan buitenechtelijke relaties.
Een andere oorzaak voor relatieproblematiek ligt in persoonlijkheidsproblematiek. Het kan zijn dat een of beide partners karaktertrekken hebben die het gemiddeld wat moeilijker voor hen maken om samen te werken, met de ander mee te kunnen voelen, of kritiek te verdragen, of om te gaan met spanningen.
Ook psychische ziektes zoals een depressie kunnen een oorzaak zijn van relatieproblemen. Verder ontstaan er nogal eens relatieproblemen bij verschillende vormen van verslaving.
Wat kunt u zelf doen?
Om te voorkomen dat je na het sluiten van je huwelijk tot de ontdekking komt dat je over veel zaken verschillend denkt, is het belangrijk dat je in de verkeringstijd een aantal zaken goed doorspreekt met elkaar. Met name als het gaat over werken, wonen, contacten met familie, omgaan met geld, geloof, seksualiteit. Dan ontdek je in een vroeg stadium ook of het je lukt om verschillen te bespreken, conflicten te hebben. Je gaat ook bewuster nadenken over de waarden en normen die jij meekreeg van thuis en je merkt of je je emotioneel los kan maken van je ouders. Heb je over veel zaken geen eigen mening, ben je geneigd je ouders te betrekken bij belangrijke beslissingen, dan is je verkeringstijd een mooie periode om te zien of het je lukt om zelf een mening te hebben en daarover met je vriend of vriendin in gesprek te gaan. Als je bijvoorbeeld merkt dat je vriend zich niet aan jouw grenzen houdt op gebied van lichamelijk contact en dingen doet die jij niet fijn vindt, dan kun je verwachten dat dit na je huwelijk ook zo zal zijn. En wellicht op meer gebieden. Als je merkt dat je vriendin een warme emotionele band met een andere jongen heeft en met hem ook veel deelt, dan gaat dat niet vanzelf over. Als je dit soort zaken onbesproken laat, ondermijn je de veiligheid en stabiliteit van je relatie. Het is een illusie om te denken dat alles wel goed komt omdat je zoveel van elkaar houdt.
In een aantal kerken en gemeenten wordt huwelijksvoorbereiding of -catechese gegeven. Of gesprekskringen voor gehuwden. Dat kan een mooie gestructureerde manier zijn om regelmatig tijd vrij te maken voor je relatie met elkaar en om in gesprek te blijven over belangrijke thema’s.
Als je al getrouwd bent en je merkt dat er blijvende spanningen of verwijdering ontstaan, bespreek dat dan met je man of vrouw. Wacht niet te lang. Elke relatie kent periodes waarin het moeilijk is. Neem tijd voor elkaar en bespreek wat je dwars zit. Let dan vooral op de stijl waarin je spreekt. Als je alleen met verwijten komt, zal je partner zich aangevallen voelen. Dan ontstaat een sfeer waarin het niet meer goed lukt om te overleggen. Natuurlijk kun je zeggen wat je niet fijn vindt, maar probeer het zo te doen dat de ander zich uitgenodigd voelt. Er zit nogal verschil tussen de opmerking: Ik baal ervan dat jij steeds zo laat thuis komt, en: Ik zou graag willen dat je er bent als we gaan eten. Als dingen je hoog zitten of als je er al lang mee loopt, bestaat het risico dat je ergens over begint in de verwijtende sfeer. Als je dat vervolgens regelmatig doet, dan is het al snel niet meer fijn om met elkaar te praten. Een van de partners gaat dan meestal de ander uit de weg. Probeer daarom altijd als je iets wil bespreken om met elkaar eerst een tijdstip af te spreken waarop dat kan. Zorg dat je niet gestoord wordt, dat er niet zomaar iemand binnen kan komen lopen. Bespreek dan wat je dwars zit en verbindt er wensen aan. Bijvoorbeeld: Ik merk dat je regelmatig overwerkt. Dat vind ik niet fijn, ik mis je bij het avondeten. Ik wil dat je vaker thuis bent. Geef je partner ook de ruimte om te vertellen wat zijn motieven zijn. Dan kom je erachter of hij overwerkt omdat hij zich zorgen maakt om de financiën, of omdat hij geen nee durft te zeggen tegen de baas, of wellicht omdat het helemaal niet gezellig is thuis. Sta ook open voor jouw aandeel in de problemen, vraag daarnaar. Vervolgens kom je te praten over eventuele oplossingen. Als de overgang naar de fase van samen oplossingen zoeken en vinden steeds niet gemaakt kan worden, raak je gefrustreerd. Er komt een negatief patroon in je relatie. Mensen zeggen dan vaak: we lopen steeds vast. Dit is een goed moment om hulp te zoeken. Naarmate dit negatieve patroon bevestigd wordt, raken mensen ontmoedigd. Een dergelijk proces kan jaren voortduren. Beide partners lijden eraan. Regelmatig horen hulpverleners van stellen die jaren wachtten voor ze hulp zochten: hadden we dit maar 20 jaar eerder gedaan.
Als je merkt dat er geheimen in de relatie zijn, dan is het verstandig om daar met derden over te spreken. Een partner die verslaafd is aan alcohol, drugs of porno, of die een buitenechtelijke relatie heeft, zal in eerste instantie vaak ontkennen of de zaak bagatelliseren. Vraag tijdig deskundige hulp. Ook als je partner nog niet gemotiveerd is kun je bij Eleos zelf een hulpvraag doen.
Relatieproblematiek en geloof
Verschil in geloofsbeleving tussen de partners kan op zich al leiden tot een relatieprobleem. Als een van de partners zich bijvoorbeeld niet meer thuis voelt in de kerk waar beiden altijd naar toe gaan. Als er conflicten ontstaan over verschillen in beleving, als men er samen niet meer over kan praten, dan scheiden de wegen zich soms binnen de relatie: beiden bezoeken een verschillende kerk. Vaak is er dan op meer gebieden in de relatie moeite om open te communiceren over verschillen en worden conflicten niet meer opgelost.
Als er sprake is van intimiteitproblematiek dan stagneert vaak het gezamenlijke Bijbellezen en bidden. Ieder gaat zijn eigen weg hierin. Soms voelt men zich te kwetsbaar om iets over de eigen geloofsbeleving te zeggen; er vallen snel harde of verwijtende woorden. De geloofsbeleving gaat dan in het gezin ondergronds. Dat betekent dat de kinderen ervaren dat geloof een strijdveld is waar je beter niet over kunt praten.
In de persoonlijke sfeer ontstaan nogal eens vragen waar mensen alleen mee worstelen, zoals: kan/wil ik nog wel bidden om een zegen of voor verbetering van mijn relatie als ik eigenlijk niet meer weet of ik nog wel verder wil met hem of haar, of als ik geen seksuele relatie meer heb met mijn man of vrouw. Ik voldoe niet meer aan de Bijbelse opdracht hierin. Mag ik nog wel aan het avondmaal als er zoveel mis is met mijn relatie.
Soms kan het een opluchting zijn als een pastor tijdens een huisbezoek informeert naar de huwelijksrelatie. Voor de pastor kan de ingang wat eenvoudiger worden als hij het stel kent uit bijvoorbeeld de huwelijksvoorbereiding of -catechese. De drempel om deze zaken te bespreken is vaak hoog. Maar er kan ook onzekerheid zijn: kiest de dominee partij voor een van beiden?
Als er sprake is van overspel, geweld of andere ernstige zaken speelt schaamte vaak een rol, waardoor mensen de pastor niet betrekken in de problemen. Voor de pastor kunnen er dilemma’s zijn op het gebied van pastoraat en tucht. Tijdens de intakefase en ook tijdens de therapie kan aan de orde komen wat wenselijk is betreffend pastorale steun.
Wat kunnen betrokkenen doen?
Relatieproblematiek speelt zich af achter de voordeur. Soms kunnen spanningen jarenlang bestaan en de sfeer in het gezin negatief beïnvloeden of zelfs ziek maken. Jonge kinderen kunnen klachten ontwikkelen in de vorm van buikpijn, hoofdpijn, of juist veel aandacht gaan vragen door middel van moeilijk gedrag. Oudere kinderen adviseren hun ouders meestal niet om hulp te zoeken. Ze proberen eerder te bemiddelen in de ruzies die er zijn of kiezen partij voor een van de ouders. Hiermee nemen ze een taak op zich voor hen te zwaar is.
Kinderen hebben beide ouders nodig, ook als ze al puber of adolescent zijn. Ze staan zelf voor de taak om volwassen te worden.
Als je het moeilijk vindt om je ouders te adviseren om hulp te zoeken, kun je misschien een familielid vragen om met je ouders te praten. Soms weten opa en oma of een oom of tante ook wel van de problemen. Het is altijd lastig om je te mengen in de relatieproblemen van iemand anders. Zelf ben je immers ook niet volmaakt. Soms kan het wel helpen om met name het belang van de kinderen te noemen als je overweegt om een familielid te adviseren om hulp te vragen. Iets gemakkelijker is het als een echtpaar zelf al praat over de problemen. Dan is de beste weg is om geen partij te kiezen en het zoeken van hulp te adviseren.
Als het pastoraat betrokken is bij de problemen, is er een opening om er bij het echtpaar op terug te komen. Het kan steunend zijn als men weet dat er in het gebed aan hen gedacht wordt. De pastor zelf kan het bij pastorale contacten laten als het echtpaar zelf daarnaast deskundige hulp zoekt. Het is belangrijk dat beide partners zich gesteund weten. Partij kiezen voor een van beiden betekent meestal de ander verliezen.
Zorgaanbod
Eleos kent verschillende behandelvormen bij relatieproblemen.
Een veel voorkomende vorm is een relatietherapie waarbij een echtpaar gedurende een bepaalde periode met een zekere regelmaat gesprekken heeft met een therapeut. Samen worden de problemen in kaart gebracht en een doelstelling voor de therapie gemaakt. Het kan zijn dat een van de partners daarvoor, daarnaast of daarna nog een eigen traject gaat. Het gaat dan om specifieke individuele problematiek, waarvoor medicijnen of een individuele behandeling nodig zijn.
Er zijn ook behandelvormen waarin een aantal echtparen in een groep een therapie volgt: wekelijks gedurende een bepaalde periode. Bij deze behandelvorm wordt intensief gewerkt aan het creëren van een veilige relatie, waarin door middel van open communicatie conflicten niet meer vermeden worden, maar uitgewerkt. Of waarin conflicten minder heftig en meer constructief worden uitgewerkt. Thema’s die aan de orde kunnen komen zijn: opvoeding, geloof, intimiteit/seksualiteit, contacten met familie, taakverdeling, verdeling werk - vrije tijd, toekomstplannen.
Ook deeltijdbehandeling is een mogelijkheid. Dan is een echtpaar gedurende één of twee dagen per week in therapie. Deze echtparen hebben dan meestal al een of meerdere vormen van hulp gehad, maar dat bleek niet voldoende. In deze therapie wordt intensief geoefend met ander gedrag , maar er is ook aandacht voor de achtergronden van beide partners. Deze therapie bevat ook non-verbale onderdelen. Soms krijg je een verrassend zicht op je partner als je in plaats van praten samen iets gaat doen. Dat kan in de therapie een belangrijke verandering in gang zetten.
Mensen schrikken soms wel even terug voor een behandeling in groepsvorm. Vaak maakt men zich bezorgd over de eigen privacy, maar ook of men het aankan om de problemen van anderen te horen.
In de praktijk blijkt echter steeds weer dat men veel kan hebben aan andere groepsleden als het gaat om onderlinge steun en herkenning over en weer. Met je buurman/vrouw praat je niet zo snel over je huwelijksproblemen, maar een medegroepslid, die met dezelfde thematiek bezig is, kan soms verrassend rake dingen zeggen. In de vorm van tips, ervaringen, maar ook kan hij/zij je een spiegel voorhouden, hoe je overkomt op anderen. Zelf ontdek je in een groep soms ook kwaliteiten die je blijkt te hebben, maar die door de spanningen onderbelicht bleven. Ook kunnen groepsleden een echtpaar steunen als het eens erg moeilijk gaat.
Verder lezen
- Gary Chapman, De 5 talen van de liefde, Uitgeverij Medema (1996)
- Gary Chapman, Liefde helpt, liefdevolle oplossingen in je huwelijk, Uitgeverij Medema (2001)
- Drs. P Eikelboom e.a.. Samen het huwelijk in (Serie Praktisch en Pastoraal) Uitgeverij Groen (2000)
- Arnold Mol Samen winnen in je huwelijk Uitgeverij Buijten & Schipperheijn (1988)
- Ds. K. de Vries, Verkering Uitgeverij De Vuurbaak (2002)
- Alfons Vansteenwegen Liefde is een werkwoord Uitgeverij Terra-Lannoo (2002)
Links
